MOSTOVI I ĆUPRIJE (4): KAKO SE POBRINUTI ZA SOPSTVENO NASLIJEĐE

  24 Septembar 2018

„Ovo naslijeđe zajednicama i grupama „pruža osjećaj identiteta i kontinuiteta i na taj način promoviše poštovanje prema kulturnoj raznolikosti i ljudskoj kreativnosti“( Konvencija o očuvanju nematerijalnog kulturnog naslijeđa)

Konvencija o očuvanju nematerijalnog kulturnog naslijeđa usvojena je na Generalnoj skupštini UNESK-a u oktobru 2003.godine s ciljem očuvanja i poštovanja ove baštine zajednica, grupa i pojedinaca kao i podizanja svijesti o njegovoj važnosti na lokalnom, nacionalnom i međunarodnom nivou. Prema Konvenciji, nematerijalno kulturno naslijeđe označava „prakse, prikaze, izraze, znanja, vještine kao i instrumente, predmete, artefakte i kulturne prostore koji su s njima povezani, koje zajednice, grupe i pojedinci prepoznaju kao dio svog naslijeđa. Ovo naslijeđe zajednice i grupe iznova stvaraju, u zavisnosti od okruženja, interakcije sa prirodom i njihove istorije, što im pruža osjećaj identiteta i kontinuiteta i na taj način promoviše poštovanje prema kulturnoj raznolikosti i ljudskoj kreativnosti“. Konvencija obavezuje na zaštitu nematerijalnog kulturnog naslijeđa na nacionalnom nivou, zahtjevajući od svake države da identifikuje i definiše nematerijalno kulturno naslijeđe uz učešće zajednica, grupa i relevantnih organizacija, kroz prepoznavanje i identifikovanje ovog segmenta naslijeđa na svojoj teritoriji

Usvajanjem UNESKOV-e Konvencije, proučavanje duhovne kulture, društvenih običaja, znanja i vjerovanja, kao i vještina izrade i upotrebe svakodnevnih i ritualnih predmeta specifičnih za određenu zajednicu, dolazi u fokus stručne i šire javnosti. Iako su bili predmet proučavanja mnogih naučnih disciplina, uz primjenu novih mehanizama i principa, ovi elementi kulturnog naslijeđa bivaju sagledani sa aspekta „živog naslijeđa“, što je jedna od osnovnih pretpostavki za njihovo prepoznavanje. U praksi, aktivnost na očuvanju ne podrazumijeva samo bavljenje tradicionalnim formama, već i savremenim urbanim i ruralnim praksama u kojima različite grupe i danas učestvuju.Upravo zato, kada se govori o nematerijalnom kulturnom naslijeđu, pitanje o njegovoj specifičnosti i isključivoj pripadnosti određenoj kulturi nije od velikog značaja, već je to, prije svega, pitanje: u kojoj mjeri ga ta zajednica doživljava kao dio svog identiteta. Zato se i njegova vrijednost mjeri prema vrijednosti i značaju za tu zajednicu koja ga baštini, a ne u poređenju sa drugim zajednicama ili sa sličnim elementima koje njeguju neke druge zajednice ili grupe.

PREPOZNAVANJE

Nematerijalno kulturno naslijeđe je prisutno kroz veliki broj različitih formi koje su sastavni dio života, kako u prošlosti, tako i danas ali se njegovo ispoljavanje prepoznaje kroz pet osnovnih domena. To su: usmene tradicije i izrazi (uključujući jezik kao nosioca nematerijalnog naslijeđa), izvođačke umjetnosti, znanja i vještine vezane za tradicionalne zanate, znanja i prakse koje su povezane sa prirodom i univerzumom, te društvene prakse, običaji i svečani događaji.

Domen usmenih tradicija i izraza obuhvata veliki broj različitih formi (zagonetke, priče, legende, mitovi, epske pjesme, molitve ili dramske predstave) koje su značajne za prenošenje znaja, kulturnih i društvenih vrijednosti i kolektivnog pamćenja. Jezik kao nosilac nematerijalnog kulturnog naslijeđa takođe pripada ovom domenu jer različiti jezici oblikuju način pričanja priča ili pjesama, utiču na njihov sadržaj, pa tako i na ukupno naslijeđe zajednice.

ih NKB 1 1

Izvođačke umjetnosti obuhvataju elemente nematerijalnog kulturnog naslijeđa koji se odnose na vokalne i instrumentalne muzičke igre, plesove, pozorište. Muzika je i sastavni dio drugih izvođačkih umjetnosti, prisutna je i kod rituala ili nekih svečanih događaja kao i usmene tradicije. Igra i ples su veoma rasprostranjeni elementi nematerijalnog kulturnog naslijeđa, a pokreti i gestovi, kao sastavni dio plesa, često izražavaju osjećanja i raspoloženja, kroz ilustraciju određenih događaja.

Najvidljiviji oblik ispoljavanja nematerijalnog kulturnog naslijeđa ostvaruje se upravo kroz domen tradicionalnih zanata. Zato i Konvencija o očuvanju ovog naslijeđa stavlja akcenat na doprinos promovisanju i očuvanju vještina i znanja koji su usmjereni na očuvanju zanata, pronalaženju načina za podsticanje zanatlija da ove proizvode nastave da izrađuju ali i da prenose na druge.

U okviru ovog domena, pored zanata, pažnja se posvećuje i tehnologiji, odnosno alatima za izradu odjeće i nakita, kostima i rekvizita neophodnih za izvođačke umjetnosti, muzičkih instrumenata, predmeta koji se koriste u ritualima.

Znanja i prakse vezane sa prirodom i univerzmom odnose se na oblike djelovanja koji su se razvili u zajednicama kroz interakciju sa prirodnim okruženjem. Izražavaju se kroz jezik, usmene tradicije, osjećanja vezanosti prema mjestu, pogledu na svijet. Ovaj domen obuhvata oblasti kao što su: tradicionalna ekološka znanja, poznavanje lokalnog bilja i životinjskog svijeta, tradicionalni načini liječenja i s tim povezani rituali i vjerovanja.

Domen koji se odnosi na društvene prakse, običaje i svečane događaje čine elementi vezani za određeni prostor i vrijeme, bilo da su javni ili privatni jer doprinose osjećanju pripadnosti zajednici ili grupi. Elementi iz ovog domena ispoljavaju se kroz različite forme, od malih skupova do masovnih društvenih događaja jer tu spadaju i svadbe i proslave rođenja, posmrtni običaji, običaji inicijacije, karnevali, tradicije igre i sporta.

S ciljem obezbjeđivanja vidljivosti nematerijalnog kulturnog naslijeđa uspostvaljene su: Reprezantativna lista nematerijalnog kulturnog naslijeđa čovječanstva, Registar dobrih praksi i Lista nematerijalnog kulturnog naslijeđa kome je neophodna hitna zaštita.

ih NKB 1 2

Ipak, osnovni preduslov za pristupanje zaštiti elemenata na međunarodnom nivou je uključenost elementa u nacionalni inventar nematerijalnog kulturnog naslijeđa. Zato su, kao najvažnije mjere država potpisnica, Konvencijom uvedene obaveze države da: identifikuje i definiše različite elemente nematerijalnog kulturnog naslijeđa, osnuje popis ovog naslijeđa, usvoji opštu politiku njegovog vrijednovanja u društvu, integriše njegovo očuvanje kroz planska dokumenta, osnuje kompetentne instance koja će se starati o očuvanju i da time ohrabri naučna, tehnička i umjetnička istraživanja iz oblasti nematerijalnog kultrnog naslijeđa.

DO SADA U SRBIJI

Usvjanjem Zakona o potvrđivanju Konvencije u maju 2010.godine Republika Srbija je započela implementaciju kroz formiranje mreže stručnih tijela i donošenje propisa, sprovođenje programa promocije i edukacije kao i uspostavljanje Nacionalnog registra nematerijalnog kulturnog naslijeđa. Ministarstvo za kulturu i informisanje je fomrmiralo stručne i savetodavne instance koje djeluju kao mreža za zaštitu ovog naslijeđa. To su: Nacionalni komitet za zaštitu nematerijalnog kulturnog nasleđa, Komisija za upis u Nacionalni registar kao dio mreže zadužen za valorizaciju i pripremu predloga za upis u registar i njihovo proslijeđivanje Nacionalnom komitetu. Za postupke identifikovanja, predlaganja i prećenja elemenata bitne su aktivnosti regionalnih koordinatora koji su zaduženi za Vojvodinu, Beograd, istočnu, južnu, centralnu i zapadnu Srbiju i za Kosovo i Metohiju. Posebno značajno u sistemu zaštite bilo je formiranje Centra za nematerijalno kulturno nasleđe Srbije pri Etnografskom muzeju 2012.godine koji kao jedan od osnovnih zadataka ima vođenje Nacionalnog registra.

Ih NKB 3

Tako je do detalja definisana procedura i način na koji se neki element može naći na popisu nematerijalnog kulturnog naslijeđa Republike Srbije. Ali najbitnije je znati da je od presudnog značaja uključivanje samih nosilaca i zajednica u proces očuvanja sopstvenog naslijeđa. Zato aktivnosti na identifikovanju elemenata ovog naslijeđa i Bošnjaka u Srbiji, koje se odvijaju u skladu sa Zakonom o nacionalnim savetima nacionalnih manjina i koje su rezultirale usvajanjem Odluke o utvrđivanju pokretnih i nepokretnih kulturnih dobara od posebnog značaja za bošnjačku nacionalnu zajednicu (2013.godine i izmjena ove odluke 2016.godine) doprinose ne samo jačanju svijesti o značaju naslijeđa, već počinje i njihova formalna zaštita.

Indira Hadžagić

Indira Hadžagić

Novinar nedeljnog lista "Polimlje".

Marketing

Baner oglasavanje

Vesti dana

Tag Cloud

MiniCalendar

Oktobar 2018
NPUSČPS
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031

Kursna lista

 

Broj poseta sajta

2544775
Danas
Juče
Ove sedmice
Ovog meseca
Prošlog meseca
Ukupno
1402
4626
1402
66377
87180
2544775

Vaš IP: 54.161.77.30
2018-10-22 05:30