Mostovi i ćuprije: TRADICIONALNO, ŽIVO I INKLUZIVNO

  18 Septembar 2018

Pojam nematerijalne kulturne baštine oblikovao je devedesetih godina prošlog vijeka UNESKO, a u Srbiji je tokom desetak godina Nacionalni komitet za nematerijalno kulturno nasleđe formirao listu koja do sada ima 36 elemenata, a samo jedan je vezan za bošnjačko kulturno naslijeđe.

Nematerijalnu svijetsku baštinu čini usmena tradicija, umjetničko izvođenje, društveni običaji, rituali, festivali, znanja i običaji vezani za prirodu i svemir, te znanja i umijeća vezana za tradicionalne zanate. Za upis na svijetski popis, nemetarijalno kulturno naslijeđe mora imati odlike tradicionalnog ali još uvijek prisutnog i živog, što znači da je to još savremena urbana ili ruralna praksa u kojoj su uključene različite kulturne grupe. Takođe je neophodno da bude inkluzivna, da povezuje prošlost, sadašnjost i budućnost, te doprinosi društvenom jedinstvu, osjećaju identiteta i pripadnosti različitim društvima, odnosno društvu u cjelini.

Stručnjaci ali i mnogi zainteresovani za ovu oblast slažu se da je činjenica da je bošnjačko nematerijalno kulturno naslijeđe u Srbiji malo poznato, malo istraženo ali i da bi inicijativa trebalo da potekne upravo od Bošnjaka.

UNESKO je doneo Konvenciju 2003.godine, Srbija je taj dokument ratifikovala 2010.godine, a dvije godine kasnije počinje formiranje mreže za zaštitu nematerijalnog kulturnog naslijeđa koja ima četiri glavne instance. Do sada na nacionalnoj listi nematerijanog kulturnog naslijeđa Srbije našlo se 36 elemenata koji su prošli stroge kriterijume. Od toga, dva su uvrštena i u Svijetsku nematerijalnu kulturnu baštinu, dakle čine nematerijalno kulturno naslijeđe čovječanstva. To su slave i kolo.

Nematerijalno kulturno naslijeđe, definisali bi stručnjaci, je sama srž etnokonfesionalnog kolektivnog identiteta, skup ključnih simbola koje pripadnici neke zajednice prepoznaju i tumače kao objektivni znak ili simbol svoje posebnosti. Nematerijalno kulturno naslijeđe, iako se nije dovoljno prepoznavalo, neraskidivo je vezano za zaštitu ljudskih i manjinskih prava i čine suštinu uživanja prava na kulturnu posebnost manjina. Otuda je i jasno i važno interesovanje da se pronađe, zaštiti i podstakne na dalje egzistiranje nematerijalno naslijeđe Bošnjaka u Srbiji. Za to je neophodna saradnja ove nacionalne manjine, njenih institucije, pre svega Bošnjačkog nacionalnog vijeća, ali i po „službenoj dužnosti“ svih institucija koje se na bilo koji način bave kulturom u najširem smislu ili stručnije i sa referencama kao što su to muzeji, biblioteke ili domovi kulture, odnosno brojna udruženja civilnog sektora. Otuda i inicijativa da se predlože neki običaji, rituali, zanati, jela, jezičke specifičnosti, može poteći i od pojedinca kao i od grupe građana, a stručna obrada prepušta se za to određenim koordinatorima koji pokrivaju sve dijelove Srbije.

Ih NKB Mantije

                Pazarske mantije, jedine do sada na listi Srbije kao nematerijalno kulturno naslijedje Bošnjaka

U praksi, aktivnosti na očuvanju ovog segmenta naslijeđa ne podrazumijevaju samo bavljenje naslijeđenim tradicionalnim formama, već i savremenim ruralnim i urbanim praksama u kojima određene grupe učestvuju, a koje su od značaja za njihov identitet. Istovremeno, nemetarijalno kulturno naslijeđe posmatra se kroz bogatstvo znanja i vještina koje se prenose sa generacije na generaciju, a čiji se značaj, pre svega društveni, posmatra upravo kroz vrijednosti koje ima za samu zajednicu koja ga stvara. Ono može biti i dio naslijeđa druge zajednice jer elementi naslijeđa koji su karakteristični i primijenjuju se u jednoj zajednici mogu biti prisutni i u drugoj, pa je važno da se u okviru proučavanja nematerijalnog kulturnog naslijeđa krene upravo od pretpostavke da je naslijeđe nešto što zajednice djele i zajednički baštine.

U skladu sa Konvencijom o očuvanju nematerijalnog kulturnog naslijeđa, Republika Srbija je uspostavila jedinstveni nacionalni registar.

Da bi se krenulo konačno ka ozbiljnijem očuvanju nematerijalnog kulturnog naslijeđa Bošnjaka u Sandžaku i Srbiji, svakako da je za sve zainteresovane važna informacija šta se to do sada našlo na popisu Republike Srbije, kako bi bilo i jednostavnije prepoznati one elemente koji još egzistiraju na prostorima na kojima žive Bošnjaci.

Ih NKB Kolo

                            Kolo (Srbija) je nedavno uvršteno na listu Svijetske nematerijalne kulturne baštine

Listu elemenata nematerijalnog kulturnog naslijeđa Republike Srbije do sada čine: 1.Slava, krsno ime, krsna slava( kompleks ritualnih i socijalnih praksi kojima porodica slavi sveca za kojeg vjeruje da je njen zaštitnik i davaoc blagostanja); 2. Molitva, đurđevdanski običaj (običajna praksa u kojoj su prisutni predhrišćanski elementi, koji su se u modifikovanom obliku održali do danas); 3. Belmuž (ritualno i svakodnevno jelo balkanskih stočara, koje se sprema od mladog ovčijeg sira i  kukuruznog brašna); 4.Izlivanje i paljenje ratarskih sveća ( izvodi se svake godine tokom vaskršnjih praznika); 5.Izrada pirotskog kačkavalja( tradicionalni proizvod od ovčijeg mlijeka sa područja Stare planine); 6.Pirotsko ćilimarstvo (prepoznaje se po izuzetnim tehničkim, ornamentalnim i kolorističkim osobenostima); 7.Filigranski zanat (upisano kao umjeće K. Beriše, kujundžije, jedna od najstarijih, ali i najljepših tehnika obrade metala i izrade nakita); 8.Klesarski zanat, Bela Voda( tradicionalni način obrade kamena belovodskog peščara čije izvorište su majdani u zaleđu sela); 9.Pazarske mantije (tradicionalni specijalitet čije spremanje zahtjeva dosta truda i vremena); 10.Zlakuska lončarija (izrada keramičkih posuda za termičku obradu hrane na ručnom kolu, tehnikom ,,zidanja’’od gline koju vade u selu); 11. Kosovski vez (tradicionalni način ukrašavanja odjeće srpskog naroda na Kosovu); 12. Pevanje uz gusle (praksa od izuzetne važnosti za lokalne zajednice koje guslanje smatraju najreprezentativnijim elementom svog identiteta); 13. Groktalica (vještina pjevanja, naziv koji koriste doseljenici iz Bosanske Krajine i Dalmacije); 14. Pevanje iz vika; 15. Erski humor; 16.Kolo; 17.Rumenka(igra); 18. Sviranje na gajdama(rasprostranjeno u istočnom pojasu Srbije); 19.Frulaška praksa (najtipičniji i najrasprostranjeniji aerofoni instrument sa piskom u muzičkoj praksi Srbije); 20. Sviranje na kavalu (tip dugačke svirale); 21.Naivno slikarstvo Slovaka; 22. Lazarice u Sirinićkoj župi (ženske proljećne obredne povorke); 23. Izrada drvenih čutura u selu Pilica; 24. Vukov sabor (najstarijsa kulturna manifestacija u Srbiji); 25. Ojkača (muzički oblik dinarskih Srba u Vojvodini); 26. Vranjska gradska pesma; 27. Čuvanje Hristovog groba(jedinstven ritual Srba iz sjeverne Dalmacije); 28. Pirotsko pripovedanje (umjetničko izražavanje u prozi i stihu na pirotskom govoru srpskog jezika); 29. Đurđevdan; 30. Rakija šljivovica; 31. Kazandžijski zanat; 32.Staparsko ćilimarstvo (uz pirotski, najpoznatiji autohtoni srpski ćilim, nastao u selu Stapar, u Bačkoj); 33.Znanja pravljenja kajmaka;

34.Cipovka ( umjeće pripremanja tradicionalnog hljeba u Vojvodini); 35.Spremanje žmara(„žumijar“); 36. Paljenje petrovdanskih lila, lilanje.

Ono što je važno znati je da je nematerijalno kulturno naslijeđe ono što je živo, što se upražnjava, što postoji, što nije zauvjek izgubljeno, pa se o njemu zna samo na osnovu predaja i priča ili je ostalo zapisano u nekim pripovijetkama. Zato i ova lista “živa”, odnosno stalno se može dopunjavati novim prijedlozima, ukoliko ti prijedlozi zadovoljavaju kriterijume koji su usvojeni konvencijom i koji važe za svo nematerijalno kulturno naslijeđe u svijetu. Dakle, od 36 elemenata tog naslijeđa u Srbiji samo dva pripadaju nacionalnim manjinama. To je i onako u svijetu odavno čuveno i veoma cijenjeno naivno slikarstvo Slovaka i mantije koje su tradicionalno jelo koje se priprema u kućama Bošnjaka, a koje su označene kao “pazarske” čime su dobile lokalnu odrednicu.

Predlog za upis u nacionalni registar nematerijalnog kulturnog naslijeđa, uz odgovarajuću propratnu dokumentaciju, može da podnese pojedinac, lokalna zajednica, udruženja građana, nevladine organizacije ili neka nadležna intitucija, a potom to biva propraćeno komplikovanom ali vrlo jasno definisanom procedurom.

Indira Hadžagić

 

Indira Hadžagić

Novinar nedeljnog lista "Polimlje".

Marketing

Baner oglasavanje

Vesti dana

Tag Cloud

MiniCalendar

Oktobar 2018
NPUSČPS
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031

Kursna lista

 

Broj poseta sajta

2544742
Danas
Juče
Ove sedmice
Ovog meseca
Prošlog meseca
Ukupno
1369
4626
1369
66344
87180
2544742

Vaš IP: 54.161.77.30
2018-10-22 05:28